Các hiện tượng thời tiết bất
thường, cùng với các hoạt động nhân sinh như phá rừng, khai khoáng, xây dựng
các công trình giao thông, nhà cửa… thúc đẩy các quá trình tai biến địa chất,
đặc biệt là hiện tượng trượt lở đất đá, lũ ống, lũ quét phát triển mạnh mẽ với
quy mô ngày càng lớn, mức độ thiệt hại ngày càng tăng, đe dọa đến an sinh cộng
đồng. Trượt lở đất đá, lũ quét đã xảy ra đặc biệt nghiêm trọng tại nhiểu địa
phương, gây thiệt hại lớn về tính mạng và tài sản của nhân dân.
Bộ Tài nguyên và Môi trường đang thúc đẩy các
nghiên cứu, điều tra về trượt lở đất đá, lũ ống, lũ quét trên diện rộng, phân
vùng cảnh báo nguy cơ, để giúp Chính phủ, các địa phương có thể nắm bắt, hiểu
biết về hiện trạng, nguy cơ trượt lở đất đá, lũ ống, lũ quét, từ đó có
định hướng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, có giải pháp phòng tránh và
giảm thiểu thiệt hại về tính mạng, tài sản cho nhân dân.
Sắp xếp lại dân cư ổn định
Đề án" Điều tra, đánh giá và phân vùng
cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá các vùng miền núi Việt Nam" được triển
khai thực hiện trên cơ sở Quyết định số 351/QĐ-TTg ngày 27/3/2012. Viện Khoa
học Địa chất và Khoáng sản chủ trì, phối hợp với các đơn vị trực thuộc Bộ Tài
nguyên và Môi trường thực hiện.
Mục tiêu tổng thể của Đề án là xây dựng bộ cơ sở dữ liệu, bản đồ cảnh báo nguy
cơ sạt trượt đất đá tại các vùng miền núi, trung du làm cơ sở phục vụ quy hoạch
phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sắp xếp lại dân cư đảm bảo ổn định, bền
vững, đồng thời nâng cao khả năng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá, phục vụ chỉ
đạo sơ tán dân cư kịp thời, phòng, tránh, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.
Để án có nhiệm vụ thu thập, phân tích, tổng
hợp các tài liệu hiện có về địa hình, địa mạo, địa chất, địa chất công trình,
địa chất thủy văn, khí tượng thủy văn, thảm thực vật, hiện trạng sử dụng đất,
hiện trạng trượt lở đất đá, lũ quét; điều tra, khảo sát hiện trạng trượt lở đất
đá, đánh giá xác định nguyên nhân trượt lở đất đá; phân tích, tổng hợp, khảo
sát bổ sung để xây dựng bộ bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá ở
tỷ lệ 1:50.000 cho các vùng miền núi có nguy cơ trượt lở; đối với các khu vực
trọng điểm, dân cư sinh sống tập trung, có nguy cơ trượt lở cao xây dựng bản đồ
chi tiết tỷ lệ 1:25.000, 1:10.000.
Cùng với đó, Đề án việc nghiên cứu xây dựng cơ
sở khoa học để lắp đặt các trạm quan trắc phục vụ công tác cảnh báo sớm nguy cơ
trượt lở đất đá; thực hiện lắp đặt thí điểm các trạm quan trắc tại các khu vực
trọng điểm có nguy cơ trượt lở cao, dân cư sinh sống tập trung. Đề án xây dựng
bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng cơ sở dữ liệu, bản đồ phân vùng nguy cơ trượt lở
đất đá và hệ thống quan trắc phục vụ cảnh báo sớm. Kết quả điều tra, khảo sát,
cơ sở dữ liệu, bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá sẽ được chuyển
giao cho các cơ quan ở trung ương và các địa phương sử dụng.
Xây dựng bản đồ hiện trạng trượt lở đất đá
Theo Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, Bộ
Tài nguyên và Môi trường, từ năm 2012 - 2018, Đề án đã triển khai và xây dựng
bản đồ hiện trạng trượt lở đất đá tỷ lệ 1:50.000 trên 18 tỉnh miền núi phía Bắc:
Thanh Hóa, Nghệ An, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng,
Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hà Giang, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hòa Bình, Lạng Sơn, Hà
Tĩnh, Quảng Bình và Quảng Trị. Đề án đã hoàn thành công tác lập bản đồ phân
vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá tỷ lệ 1:50.000 cho 15 tỉnh: Nghệ An,
Thanh Hóa, Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hà Giang, Cao Bằng,
Bắc Kạn, Tuyên Quang, Bắc Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh và Hòa Bình.
Các kết quả điều tra, nghiên cứu cho thấy, các
tỉnh thuộc khu vực miền núi Tây Bắc có nguy cơ trượt lở đất đá cao nhất. Các
tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Thanh Hóa (12
huyện miền núi) và Nghệ An (11 huyện miền núi) được đánh giá có nguy cơ trượt
lở đất đá rất cao. Các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hòa Bình, Lạng Sơn,
Quảng Ninh có nguy cơ trượt lở đất đá cao. Tỉnh Bắc Giang có nguy cơ trượt lở
đất đá thấp. Các tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình, Quảng Trị chưa được đánh giá và
thành lập bản đồ phân vùng. Tuy nhiên, các kết quả điều tra, khảo sát hiện
trạng trượt lở đất đá cho thấy, số lượng và mật độ điểm trượt trên địa bàn miền
núi các tỉnh này tương đối thấp hơn khu vực miền núi của 15 tỉnh nói trên.
Bộ bản đồ hiện trạng trượt lở đất đá đã cung
cấp thông tin chi tiết về từng vị trí, từng khu vực đã xảy ra trượt lở đất đá,
và các khoanh vùng sơ bộ các khu vực có nguy cơ xảy ra trượt lở đất đá cao. Bộ
bản đồ này sẽ giúp các cấp chính quyền nắm bắt được toàn cảnh thực trạng xảy ra
trượt lở đất đá ở địa phương, chi tiết tới từng điểm trượt đã được khảo sát.
Địa phương và các đơn vị liên quan có thể sử dụng bộ bản đồ như một công cụ
cảnh báo sơ bộ về nguy cơ tái xuất hiện trượt lở đất đá tại các vị trí đã từng
xảy ra trong các khu vực đã điều tra, cảnh báo về nguy cơ xảy ra trượt lở đất đá
tại các vị trí, khu vực có điều kiện tự nhiên - môi trường tương đồng. Trên cơ
sở đó, các địa phương có các biện pháp ứng phó phù hợp.
Các bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở
đất đá cung cấp các thông tin về các mức độ nguy cơ xảy ra trượt lở đất đá tại
mỗi khu vực khi hội tụ đầy đủ các điều kiện thuận lợi, kích hoạt các quá trình
trượt lở đất đá xảy ra. Bộ bản đồ này sẽ giúp các cấp chính quyền nắm bắt được
toàn cảnh mức độ nguy cơ có thể xảy ra trượt lở đất đá ở địa phương, được chi
tiết tới cấp xã. Các địa phương có thể sử dụng bộ bản đồ này làm cơ sở khoa học
để phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sắp xếp lại dân cư
cho các địa phương, đồng thời, vẫn đảm bảo cho chính quyền các cấp tỉnh, huyện,
xã và nhân dân địa phương có thể lồng ghép các kế hoạch, biện pháp phòng, chống
và giảm thiểu thiệt hại do trượt lở đất đá gây ra.
Kết quả khả thi
Trong thời gian qua, đặc biệt trong mùa mưa
bão năm 2016, 2017, 2018, hiện tượng trượt lở đất đá diễn ra trên diện rộng đã
gây nhiều thiệt hại cho cộng đồng. Chính phủ đã chỉ đạo các ban, ngành tăng
cường công tác điều tra cảnh báo ở tỷ lệ lớn ở các khu vực trọng điểm. Bộ Tài
nguyên và Môi trường đã chỉ đạo Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản phối hợp
với Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai xây dựng kế hoạch triển
khai theo nội dung chỉ đạo của Chính phủ.
Từ các kết quả điều tra hiện trạng và phân
vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá được thực hiện từ năm 2012, trên cơ sở
phối hợp với Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống Thiên tai và Ban Chỉ huy
Phòng chống Thiên tai - Tìm kiếm cứu nạn của các tỉnh địa phương, các cơ quan
thực hiện Đề án đã xác định được hơn 200 xã trọng điểm cần tiến hành công tác
điều tra bổ sung, chuyển giao và hướng dẫn sử dụng cho địa phương các loại bản
đồ cảnh báo nhằm giảm thiểu thiệt hại do trượt lở đất đá trong mùa mưa bão;
phục vụ kịp thời công tác di dân tái định cư, quy hoạch phát triển kinh tế - xã
hội bền vững của địa phương. Trong năm 2017 - 2018, Đề án đã triển khai công
tác điều tra chi tiết cho 44 xã thuộc 5 tỉnh Điện Biên, Hà Giang, Lào Cai, Yên
Bái và Hòa Bình.
Bên cạnh đó, công tác chuyển giao các sản phẩm
điều tra, hướng dẫn quản lý, sử dụng về các địa phương phục vụ kịp thời công
tác phòng, chống thiên tai luôn được Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống
thiên tai, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản
đã triển khai các đợt tập huấn cho các chuyên viên được giao quản lý và
sử dụng bộ sản phẩm của Đề án, các cán bộ phụ trách về công tác phòng tránh
thiên tai tại các cộng đồng dân cư.
Đề án đã xây dựng các tài liệu tập huấn hướng
dẫn quản lý và sử dụng các sản phẩm chuyển giao về các địa phương; tổ chức các
lớp tập huấn chuyển giao tại Yên Bái, Hòa Bình và Bắc Kạn, Quảng Ninh và Lào
Cai. Năm 2018, Đề án đã chuyển giao trực tiếp các kết quả điều tra chi tiết chi
tại các xã trọng điểm.
Năm 2019, Đề án sẽ tiếp tục công tác chuyển
giao các kết quả điều tra, nghiên cứu của năm 2018 cho các cơ quan chức năng,
các địa phương sử dụng trước mùa mưa bão (bao gồm: bản đồ hiện trạng trượt lở
đất đá tỷ lệ 1:50.000 tỉnh Quảng Trị; bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt
lở đất đá các tỉnh Tuyên Quang, Bắc Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hòa Bình; bản
đồ hiện trạng và sơ đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá tỷ lệ
1:10.000 của 24 xã trọng điểm thuộc các tỉnh Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái và Hòa
Bình). Đề án phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia
ra các bản tin cảnh báo trượt lở đất đá, các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu
thiệt hại do trượt lở đất đá gây ra trong mùa mưa, bão.
Hướng tới các nhiệm vụ trọng tâm
Ông Trịnh Xuân Hòa, Phó Viện trưởng Viện Khoa
học Địa chất và Khoáng sản cho biết, theo chỉ đạo của Chính phủ, Đề án sẽ đẩy
nhanh tiến độ hoàn thành công tác điều tra và thành lập bản đồ hiện trạng trượt
lở đất đá, bản đồ phân vùng nguy cơ trượt lở đất đá tỷ lệ 1:50.000 và nhất là
công tác điều tra chi tiết cho các xã trọng điểm làm cơ sở cho việc chủ động
phòng, chống thiên tai, bố trí, sắp xếp lại dân cư, bảo đảm ổn định, an toàn
cho người dân.
Để đưa ra các giải pháp phòng, chống và giảm
thiểu thiệt hại do trượt lở đất, lũ quét gây ra, các Bộ, ngành và địa phương
cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ, tăng cường nguồn lực từ ngân sách nhà nước. Các
địa phương chủ động rà soát, di dời các hộ dân sống ở nơi nguy hiểm đến nơi an
toàn, xây dựng đề án ổn định dân cư, kết hợp sinh kế bền vững gắn với bảo vệ và
phát triển rừng trên vùng miền núi. Các địa phương tăng cường tuyên truyền, phổ
biến, giáo dục người dân trong vùng bị ảnh hưởng về các biện pháp cơ bản phòng
chống lũ quét, trượt lở đất để giảm thiểu tối đa thiệt hại.
Để bảo đảm an toàn cho người dân các tỉnh miền
núi trước thiên tai, Chương trình cập nhật phân vùng rủi ro thiên tai, lập bản
đồ cảnh báo thiên tai, đặc biệt là các thiên tai liên quan đến bão, nước dâng
do bão, lũ, lũ quét, trượt lở đất, hạn hán, xâm nhập mặn”(theo Quyết định số
705/QĐ-TTg ngày 7/6/2018) cần sớm triển khai; tập trung chủ yếu vào giải pháp
nâng cao năng lực ứng phó lũ quét, trượt lở đất trước mắt và lâu dài cho khu
vực miền núi phía Bắc. Công tác điều tra chi tiết, nâng cao độ chính xác bản đồ
trượt đất đá, lũ quét cần được đẩy mạnh giúp các địa phương khoanh vùng các
điểm, vùng nguy hiểm, trên cơ sở đó tổ chức di dời khẩn cấp người dân; xây dựng
các khu tái định cư an toàn trước mùa mưa lũ.
Các đơn vị liên quan ứng dụng công nghệ mới
vào dự báo, cảnh báo lũ, nhất là những thiết bị tự động cảnh báo sớm thiên tai,
hệ thống thông tin liên lạc để giúp các địa phương phát hiện sớm và phòng tránh
hiện tượng sạt, trượt, lũ ống, lũ quét; đẩy mạnh hợp tác, chia sẻ thông tin,
kinh nghiệm về phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn; tranh thủ sự ủng hộ,
hỗ trợ của quốc tế trong phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai; tăng
cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quan trắc, giám sát, đánh giá, cảnh báo
nguy cơ lũ quét, trượt lở đất... Các địa phương tập trung tuyên truyền cho
người dân về kiến thức phòng chống thiên tai, vừa tổ chức lại lực lượng xung
kích, bảo đảm hoạt động kịp thời, hiệu quả của lực lượng “tại chỗ”. Đồng thời
bổ sung, bố trí lại phương tiện, thiết bị chuyên dùng hiện đại, phù hợp với đặc
điểm địa hình miền núi cho các lực lượng phòng chống thiên tai - tìm kiếm
cứu nạn theo hướng chuyên nghiệp.
Thực hiện các giải pháp trên, Viện Khoa học
Địa chất và Khoáng sản sẽ phối hợp chặt chẽ với Trung tâm dự báo Khí tượng Thủy
văn Quốc gia, khẩn trương tích hợp các sản phẩm cảnh báo của Đề án trượt lở với
cơ sở dữ liệu chung. Công tác chuyển giao sản phẩm, hướng dẫn quản lý, sử dụng
về địa phương cần được pháp lý hóa. Đề án sẽ chủ động phối hợp với địa phương
cập nhật thông tin và triển khai tập huấn sử dụng kết quả điều tra, phục vụ kịp
thời công tác phòng tránh thiên tai trượt lở đất đá. Các thông báo về nguy cơ
thiên tai cần được phổ biến rộng nhất và nhanh nhất có thể, đặc biệt là tới
những địa phương có nguy cơ cao.
Những sản phẩm như bản đồ hiện trạng, bản đồ
phân vùng cảnh báo cần được các địa phương sử dụng, ít nhất vào hai mục đích,
trước mắt sơ tán dân ra khỏi các khu vực đang trượt lở hoặc có nguy cơ xảy ra
trượt lở, lũ quét cao. Về lâu dài, những sản phẩm này cần được tích hợp vào các
quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương, phục vụ tái định cư,
định canh, xây dựng cơ sở hạ tầng... nhằm tránh tối đa tác động nhân sinh vào
tự nhiên, góp phần giảm thiểu các tác nhân làm tăng nguy cơ trượt lở đất đá, lũ
quét./.
Theo TTXVN
http://vnmha.gov.vn/cong-tac-pctt-tkcn-130/phan-vung-canh-bao-nguy-co-truot-lo-tai-bien-dia-chat-phuc-vu-cong-tac-phong-chong-thien-tai-3067.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét